Je hebt het vast wel eens gedacht.
Na weer zo’n gesprek dat nergens eindigt.
Waarin jij probeert uit te leggen wat je voelt…
en het ineens weer om hem draait.
Je pakt je telefoon en typt:
“Is mijn partner een narcist?”
En voor je het weet zit je in een doolhof van lijstjes, rode vlaggen en horrorverhalen.
Maar laten we even ademhalen.
Niet elke moeilijke partner is een narcist, maar dat betekent niet dat jouw gevoel niet klopt.
Dus laten we dit helder maken. Zonder paniek. Zonder onnodige labels.
Waarom denk je überhaupt aan narcisme?
Je bent hier niet voor niets uitgekomen. Je hebt waarschijnlijk gezocht op ‘narcisme in relatie’ of ‘hoe herken je een narcist’.
Maar de reden dat je het wilt weten is waarschijnlijk omdat je je niet gehoord voelt. Omdat gesprekken omgedraaid worden naar jou. Jij je aangevallen voelt. Jij eindigt steeds met het schuldgevoel. Je begint aan jezelf te twijfelen.
Jij zegt bijvoorbeeld: “Het deed me pijn dat je dat zei.”
En hij reageert met:
“Je bent echt te gevoelig”
“Zo bedoelde ik het niet”
“Ja maar jij begon”
En ineens denk je:
Wacht… ligt het nou aan mij of ben jij gewoon niet goed bij je pan?
Komt narcisme vaak voor?
Laten we even eerlijk zijn.
Het woord narcist is een soort containerbegrip geworden. Elke vervelende ex lijkt wel het stempel ‘narcist’ te krijgen.
Hij luisterde niet → narcist
Hij kan zich niet inleven in mij → narcist
Hij wilde geen relatie meer → narcist
Hij veegt mijn emoties van tafel → narcist
Hij is alleen maar met zichzelf bezig → narcist
Maar zo simpel is het niet.
Niet elk pijnlijk gedrag is narcisme.
Niet elke lastige relatie is toxisch.
En niet elke ex heeft een persoonlijkheidsstoornis.
Soms was iemand gewoon:
-emotioneel onvolwassen
-getraumatiseerd vanuit zijn jeugd
-slecht in communiceren
-of niet de juiste match
-of wist juist precies wat ie wilde en wat niet
En ja — dat kan óók pijn doen.
Waarom we zo snel naar labels grijpen
En hier wordt het interessant.
Want mensen labelen niet zomaar.
We doen dat omdat we:
-duidelijkheid willen
-controle willen
-onze pijn willen verklaren
Als iets verwarrend voelt, wil je een antwoord.
Een label geeft houvast.
Het maakt het zwart-wit.
Maar…relaties zijn zelden zwart-wit.
Dus wat gebeurt er?
We plakken een label…
terwijl we eigenlijk proberen te begrijpen waarom het zo slecht voelt.
Narcisme is geen zwart-wit verhaal
Narcisme is een spectrum. Met vele vormen en gradaties. We hebben allemaal enige vorm van narcisme in ons, alleen noemen we dat anders: egocentrisch. En soms, in het dagelijks leven, verwarren we die twee.
Of je het nu wilt erkennen of niet, elk mens is egocentrisch. Zo zijn we ‘gewired’. 95% van alles wat we denken, zeggen of doen wordt gestuurd vanuit ons onbewuste brein. En ons onbewuste brein is maar met één ding bezig: overleving. Bij alles stelt het brein zichzelf de vraag: wat betekent dit voor mij?
Stel:
Iemand vindt me aardig. Je brein: dat is goed, want dan voel ik me geliefd.
M’n partner wordt ernstig ziek. Je brein: misschien blijf ik wel alleen achter.
Er is een conflict waarvan ik de schuld krijg. Je brein: ik voel me niet goed genoeg.
De ander heeft een rotdag en reageert het af op mij. Je brein: ik krijg de shit van de ander over mij heen.
Mijn partner doet dominant. Je brein: hij vindt mij niet de moeite waard om rekening mee te houden.
M’n partner vergeet onze trouwdag. Je brein: ik interesseer hem geen reet.
Ik zeg nooit nee, want ik wil helpen. Je brein: hopelijk krijg ik waardering voor alles wat ik doe.
Een bepaalde vorm van egocentrisme zit in ons en bij de een is dit meer ontwikkeld dan bij de ander. Dat ligt ook aan hoe je bent opgevoed en hoe je ouders/verzorgers in het leven stonden.
En echte narcistische persoonlijkheidsproblematiek?
Dat komt relatief weinig voor.
Dat is niet “hij luistert soms slecht”.
Dat is diepgeworteld gedrag dat zich overal herhaalt.
Grenzen aangeven is geen narcisme.
Nee zeggen is geen narcisme.
Niet pleasen is geen narcisme.
Maar voor iemand die gewend is om zichzelf weg te cijferen kan dat wel zo voelen.
Stel, jij bent iemand die:
-snel aanvoelt wat anderen nodig hebben
-zich aanpast
-bevestiging zoekt
En je partner heeft duidelijke grenzen, beweegt minder mee, leeft meer vanuit zichzelf.
Dan kan het voelen alsof hij/zij egoïstisch is en alleen aan zichzelf denkt.
Maar durf ook naar je eigen aandeel te kijken in zo’n soort relatie. Want misschien heb jij in je jeugd te weinig liefde gekregen en projecteer jij je behoefte aan zorgzaamheid op je partner, met de verwachting dat deze net zo onzelfzuchtig moet zijn als jij.
Dit gezegd hebbende, er zijn situaties waarin gedrag wel degelijk schadelijk is.
Echte rode vlaggen van destructief narcistisch gedrag
Narcisme is niet incidenteel, maar structureel.
🚩 1. Jouw realiteit wordt verdraaid (gaslighting)
Jij zegt:
“Dat heb je gezegd”
Hij zegt:
“Dat heb ik nooit gezegd”
“Je verzint dingen”
Zijn/haar doel is dat jij aan jezelf begint te twijfelen.
🚩 2. Geen verantwoordelijkheid nemen
Alles ligt buiten hem/haar.
Jij bent het probleem.
De situatie is het probleem.
Anderen zijn het probleem.
Maar nooit zijzelf.
🚩 3. Structureel gebrek aan empathie
Niet:
“Ik vind dit moeilijk, maar ik wil er over praten.”
Maar:
Geen interesse in jouw gevoel.
Geen erkenning.
Geen ruimte voor jou.
🚩 4. Idealiseren en daarna afbreken
Eerst:
“Jij bent geweldig”
Daarna:
Kritiek.
Afstandelijk.
Neerhalen.
En jij blijft zoeken naar wat je fout hebt gedaan.
🚩 5. Jij raakt jezelf kwijt
Dit is het belangrijkste signaal dat er iets mis is.
Je loopt op eieren om hem/haar niet boos te maken.
Je twijfelt constant aan jezelf en past je aan.
Hij/zij is in staat jou klein te laten voelen.
Wat is het verschil tussen narcisme en emotionele onbeschikbaarheid?
Veel gedrag dat als “narcistisch” wordt bestempeld, is eigenlijk emotionele onbeschikbaarheid.
Iemand die emotioneel onbeschikbaar is:
Vermijdt gesprekken.
Reageert defensief.
Kan gevoelens niet aan.
Sluit zich af.
Is dat pijnlijk? Ja.
Maar niet altijd manipulatief, zoals bij een narcist.
De vraag die belangrijker is dan het label narcisme
De vraag is niet: “Is hij/zij een narcist?”
Maar: “Voel ik me veilig in deze relatie? Wat doet deze relatie met mij?”
Hoe een veilige relatie er uit ziet:
In een veilige relatie zeg jij: “Dit deed me pijn.”
En de ander zegt: “Vertel eens.”
Jij zegt: “Ik voel me onzeker.”
En de ander zegt:
“Ik ben hier.”
In een veilige relatie is openheid, aanwezigheid en betrokkenheid.
Waarom twijfel je dan steeds?
Omdat het niet altijd slecht is.
Er zijn misschien ook momenten van liefde, aandacht en verbinding. En dat maakt het verwarrend, want dan blijf je hopen, verklaren en proberen.
Misschien is hij/zij geen narcist.
Maar misschien geeft hij/zij je ook niet wat je nodig hebt.
En zolang jij blijft zoeken naar het juiste label… stel je de echte vraag uit.
Jje hebt geen diagnose nodig om je gevoel serieus te nemen.
Laat dit even landen:
Je hoeft niet te bewijzen dat hij/zij een narcist is om te erkennen dat iets niet goed voelt.
Misschien wil je dit ook lezen:
Codependency en de aantrekkingskracht tot narcistische partners