Dyslexie en AD(H)D: wat het is, wat het met je doet en wat het kan betekenen voor je relatie

Je bent volwassen. Je functioneert. Je hebt een baan, een huishouden, een agenda, een leven. En tóch voelt het soms alsof je elke dag een onzichtbare rugzak met stenen meedraagt.

Niet omdat je lui bent. Niet omdat je “gewoon beter je best moet doen”.
Maar omdat jouw brein informatie anders verwerkt.

Dyslexie en AD(H)D (ADHD en ADD) zijn vormen van neurodiversiteit.

Dat betekent: een andere, volstrekt legitieme manier waarop een brein werkt. Alleen… we leven in een wereld die vooral is ingericht op woorden, planning, lineair denken en “doe maar normaal”.

Hier lees je:

-wat dyslexie is (en wat het niet is)

-wat AD(H)D is (en wat het niet is)

-hoe dit effect kan hebben op je zelfbeeld, stress en dagelijks functioneren

-hoe het ook in je relatie kan doorsijpelen-

Let op: dit artikel is informatief en geen diagnose of medisch advies. Als je twijfelt of je dyslexie/AD(H)D hebt of ondersteuning zoekt, kun je sowieso langs gaan bij dyslexiecoach Bianca Ranzijn.

Bianca Ranzijn begeleidt volwassenen met dyslexie en/of AD(H)D. Bianca laat je zien dat je niet je ADHD of dyslexie bent en dat je nog heel veel dingen wél kunt. Sterker nog, sommige dingen kun je zelfs beter dan mensen zonder dyslexie of ADHD!

In deze aflevering van de podcast had ik Bianca uitgenodigd om e.e.a. uit te leggen over dyslexie en ADHD en zij vertelt hierin ook hoe haar huwelijk het helaas niet gered heeft, mede doordat zij niet wist dat zij hier last van had.

Wat is dyslexie?

Dyslexie is een neurobiologisch verschil in de verwerking van taal. Heel simpel gezegd: bij dyslexie gaat het vaak minder vanzelfsprekend met lezen, spellen en soms ook het snel vinden van woorden. Je kunt absoluut intelligent zijn (en vaak ben je dat ook), maar de route die jouw brein neemt bij letters en klanken is net even anders.

Veelvoorkomende kenmerken bij volwassenen met dyslexie:

• langzamer lezen of snel moe worden van tekst
• spelling blijft lastig, ook als je veel leest
• moeite met formuleren “on the spot”, terwijl je het in je hoofd wél helder ziet
• verdwalen in formulieren, e-mails, handleidingen
• faalangst rondom taal, presenteren of ‘dom overkomen’
• extra energie kwijt zijn aan dingen die anderen “even snel” doen

Dyslexie is dus niet alleen een schoolding. Het is iets dat mee kan lopen in je werk, je zelfvertrouwen én je relaties.

Wat is AD(H)D?

AD(H)D is ook een neurobiologisch verschil, maar dan vooral in aandachtregulatie, prikkelverwerking en executieve functies. Executieve functies zijn de “regelkamer” van je brein: plannen, starten, volhouden, schakelen, prioriteren, je impulsen remmen, je emoties reguleren.

ADHD (met hyperactiviteit) en ADD (meer de “dromerige” variant) zijn labels die onder dezelfde paraplu vallen. De kern is niet “drukte” alleen. De kern is vaak: je aandacht werkt anders.

Veelvoorkomende kenmerken bij volwassenen met AD(H)D:

• moeite met starten, ook bij leuke dingen (ja echt)
• hyperfocus: uren verdwijnen in één taak, terwijl de rest wegvalt
• tijdblindheid: vijf minuten voelt als twee of als vijftig
• chaos in hoofd of omgeving, of juist enorme controle als tegenreactie
• snel overprikkeld, sneller geïrriteerd, sneller leeg
• emoties kunnen harder binnenkomen of sneller omslaan
• vergeetachtigheid (niet omdat het niet belangrijk is, maar omdat het niet “blijft plakken”)

AD(H)D is dus niet “gebrek aan discipline”. Het is een andere manier van aansturen.

Dyslexie en AD(H)D: waarom komen ze vaak samen voor?

Veel mensen herkennen elementen van allebei. Dat is niet vreemd: dyslexie en AD(H)D kunnen samengaan. Als lezen al extra energie kost, heb je sneller minder batterij over voor concentratie, planning en emotieregulatie. En als je aandacht alle kanten op schiet, wordt structuur rond taal nóg lastiger.

Belangrijk: herkenning is geen diagnose. Maar herkenning kan wél een deur openzetten naar begrip en hulp.

Het effect op jezelf: wat er onder de oppervlakte gebeurt

1) Chronische “aan” stand

Als simpele dingen (mail, administratie, afspraken) structureel meer energie kosten, leef je sneller in een constante waakstand. Je brein is de hele dag aan het compenseren. Dat geeft stress, en stress maakt alles weer moeilijker. Een soort mentale ruis die blijft hangen.

2) Schaamte en zelftwijfel

Veel volwassenen met dyslexie/AD(H)D hebben jarenlang zinnen gehoord als:

“Je let gewoon niet op.”

“Je bent slim, dus waarom doe je zo?”

“Als je echt wilde, dan kon je het wel.”

En dan ga je het op jezelf plakken. Als een sticker die niemand ziet, maar die wel je hele spiegelbeeld kleurt.

3) Maskeren en overcompenseren

Sommigen gaan keihard werken, perfectionistisch worden, alles dubbelchecken. Anderen vermijden, stellen uit, haken af. Beide zijn pogingen om te overleven in een systeem dat niet lekker past.

4) Identiteit: “Wie ben ik als ik dit niet hoef te verbergen?”

Dit is een belangrijke. Als je jarenlang dacht dat je “kapot” was, en je ontdekt: het is een breinvariant… dan kan er rouw komen, opluchting, boosheid, alles tegelijk. Dat is normaal.

Het effect op je relatie: hoe neurodiversiteit tussen jullie in kan gaan staan

Relaties gaan zelden stuk op één grote ramp. Meestal op honderd kleine misverstanden die zich opstapelen als ongeopende tabbladen. Dyslexie en AD(H)D kunnen die tabbladen sneller laten groeien.

1) Communicatie: woorden versus beelden

Iemand met dyslexie kan moeite hebben om precies te zeggen wat hij/zij bedoelt, vooral onder druk. De boodschap is er wel, maar de ondertiteling hapert.

De partner kan dan denken:

“Je zegt nooit wat je voelt.”

“Je draait eromheen.”

“Je luistert niet.”

Terwijl de ander denkt:

“Ik wíl het zeggen, maar het komt er verkeerd uit.”

“Ik voel het wel, ik krijg het er niet uit.”

2) Misinterpretatie van intentie

AD(H)D kan zorgen voor impulsieve reacties, snelle irritatie, of juist wegvallen (freeze) door overprikkeling. De partner kan dat interpreteren als onverschilligheid of afwijzing.

En daar ontstaat een klassiek patroon:

de één jaagt op verbinding (waarom zeg je niets?)

de ander vlucht naar rust (ik kan dit niet nu)

3) Verdeling van taken en mentale belasting

Dingen als administratie, plannen, schoolapps, verjaardagen, agenda’s, boodschappen. Als executieve functies lastig zijn, kan het lijken alsof iemand “niet meedoet” of “alles laat liggen”.

Maar vaak gaat het niet om willen. Het gaat om kunnen, op het moment zelf.

4) Intimiteit en nabijheid

Overprikkeling, schaamte, stress en zelfkritiek beïnvloeden intimiteit. Ook hyperfocus kan een rol spelen: de ene avond ben je totaal aanwezig, de andere avond ben je weg in je hoofd. Dat kan verwarrend voelen voor beide.

5) De pijnlijke onderstroom: “ik ben te veel” of “ik ben niet genoeg”

Dit is de echte relatie-saboteur. Niet de rommel. Niet de spelfout. Maar de overtuiging die eronder ligt.

Wat helpt: praktische relatie-afspraken die écht verschil maken:

1) Maak het extern: zet het uit je hoofd op papier of in beeld:

-gezamenlijke kalender

-whiteboard in de keuken

-vaste plek voor sleutels, post, schoolspullen

-takenlijst met kleine stapjes (niet “belasting”, maar “inloggen”, “document openen”, “1 bon pakken”)

2) Spreek een “ondertiteling-regel” af

Als iets emotioneel is: vertraag. Laat de ander uitspreken. Herhaal in eigen woorden:

“Bedoel je dat…?”

“Klopt het dat je je vooral … voelt?”
Dit voorkomt ruzie op basis van vertaalfouten.

3) Gebruik het juiste kanaal

Sommige gesprekken gaan beter:

wandelend (minder oogcontactdruk, meer rust)

met papier erbij (tekening, kernwoorden)

met spraakbericht (tijd om te formuleren)

op een afgesproken moment (niet tussen de afwas en een huilend kind)

4) Maak ruimte voor herstel na overprikkeling

Spreek af wat “pauze” betekent:

hoe lang

wat iemand dan doet

wanneer je terugkomt
Zodat “ik ben even weg” niet voelt als “ik ben je kwijt”.

5) Benoem kwaliteiten hardop

Neurodiversiteit komt vaak met: creatief denken, snelheid in verbanden leggen, intuïtief aanvoelen, innovatie

Wanneer is extra hulp slim?

Als je steeds blijft hangen in hetzelfde gedrag en last hebt van beperkingen:

-psycho-educatie. Hier kan Bianca Ranzijn van Dyslexie in Bedrijf je echt mee helpen: https://dyslexie-in-bedrijf.nl/

-coaching rond executieve functies en structuur

-relatietherapie (bijvoorbeeld EFT) om de onderliggende behoefte en pijn te raken, niet alleen het gedrag. Dan kies je voor het traject ‘Relatietherapie 2.0’

Veelgestelde vragen over dyslexie, AD(H)D en relaties

1) Kun je dyslexie of AD(H)D “genezen”?

Nee, het is geen ziekte. Je kunt wél leren omgaan met de uitdagingen en je omgeving zo inrichten dat jij beter tot je recht komt.

2) Ik heb dyslexie. Waarom heb ik dan ook moeite met praten of woorden vinden?

Veel mensen met dyslexie herkennen woordvindingsproblemen, vooral onder stress. Dat betekent niet dat je minder slim bent. Het betekent dat taal ophalen soms meer tijd kost.

3) Wat is het grootste relatie-risico bij AD(H)D?

Misverstanden over intentie. De partner ziet gedrag (“je bent laat”, “je vergeet”), en maakt er betekenis van (“ik ben niet belangrijk”). Daar zit vaak de pijn.

4) Hoe vertel ik mijn partner hierover zonder dat het een excuus wordt?

Door verantwoordelijkheid én context te combineren:
“Dit is mijn brein, dit is waar ik tegenaan loop, en dit is wat ik ga doen om het beter te maken. En dit is wat ik van jou nodig heb.”

5) Wat als mijn partner zegt: “Iedereen heeft daar wel eens last van”?

Iedereen is wel eens afgeleid of maakt spelfouten. Maar bij dyslexie/AD(H)D is het structureel, hardnekkig en kost het vaak veel meer energie. Vergelijk het met altijd tegen de wind in fietsen terwijl anderen wind mee hebben.