Hij noemt jou een vermijder, omdat jij je terugtrekt als gesprekken tussen jullie lastig worden.
Hij praat wel. Hij praat zelfs veel. Hij analyseert wat er tussen jullie speelt. Hij benoemt patronen. Hij heeft theorieën over waarom jij reageert zoals je reageert, en waarom hij doet wat hij doet. Na een ruzie zit hij tegenover je en legt hij rustig uit wat er volgens hem is gebeurd. Hij benoemt de feiten en houdt je bij de inhoud van het gesprek. Geen oude koeien, geen andere dingen erbij halen die er niets mee te maken hebben, hij weet precies waar de discussie over moet gaan.
En toch…

Waarom voel je je na dat ‘verhelderende’ gesprek toch niet gehoord?

Je gaat weer naar bed met dat lege gevoel.
En dan vraag je jezelf af of jij het probleem bent. Of jij te emotioneel bent. Of nooit tevreden.

Praten is niet hetzelfde als verbinden
Stiekem is deze partner ook een vermijder. Maar niet in de vorm die we allemaal kennen.
Hij slaat niet dicht. Hij loopt niet weg. Sterker nog, hij wil juist altijd uitpraten wat er mis ging.
Deze partner communiceert. En goed ook. Hij kan tot de kern komen van gesprekken. Hij kan precies ‘pinpointen’ waar het gesprek verkeerd liep en hoe jij het verkeerd begrepen hebt. Waar jij hem verkeerd interpreteerde en je eigen draai aan het gesprek gaf.
Hij is verbaal sterk en kan goed analyseren. In een directiekamer is ie fantastisch op zijn plek.
Maar in je relatie…

Wat hij doet is intellectualiseren. En het is een zeer geraffineerde vorm van vermijding.

Jullie hebben ruzie. Of eigenlijk — jij hebt ruzie. Hij heeft een gesprek.
Jij zegt dat je je niet gehoord voelt. Dat dit niet de eerste keer is. Dat je je herinnert dat dit drie weken geleden ook zo ging, en vorig jaar ook, en eigenlijk al veel langer. Het herhaalt zich steeds weer.
Hij zegt dat je dat verkeerd herinnert. Die keer was heel anders, want dat ging over een ander onderwerp. En jij geeft de situatie niet goed weer.
Jij probeert uit te leggen dat het niet gaat over het specifieke onderwerp, niet per se over deze inhoud. Je haalt een ander voorbeeld erbij, want misschien begrijpt hij het dan. Hij reageert op dat voorbeeld. Legt uit waarom dat ook niet klopt. Waarom jouw conclusie niet logisch is. Waarom de feiten anders liggen.
En het gesprek gaat niet over hoe jij je voelt, maar wie er gelijk heeft. Jij in elk geval niet.
Jij verliest dat gevecht altijd. Niet omdat je ongelijk hebt — maar omdat hij beter is in deze sport. Hij is verbaal sterk, logisch, snel. Hij kan elk argument ontmantelen. Hij weet precies waar een redenering niet klopt.
Hij lult je vast. Veegt je gevoelens van tafel. Want die doen er niet toe in dit voorbeeld, toch?
Je probeert het nog een keer. Met een nieuw voorbeeld. Een andere invalshoek. Want ergens geloof je nog steeds dat als je het maar goed genoeg uitlegt, hij het snapt.
Maar dat is niet wat er aan de hand is.
Hij snapt je woorden prima. Wat hij niet doet en wat hij misschien ook niet kan, is even stoppen met reageren op wat je zegt, en voelen wat je bedoelt.
Dat is het verschil.

Jij spreekt de taal van gevoel.

Van behoefte. Van: ik wil weten dat jij mij ziet en begrijpt.
Hij spreekt de taal van inhoud. Van logica. Van: klopt dit wat je zegt, en zo ja, wat is dan de oplossing?
Dat zijn twee verschillende talen. En zolang jullie die door elkaar praten, komen jullie er niet uit.
Hij denkt dat hij goed communiceert. En in zijn taal doet hij dat ook. Hij is eerlijk, direct, consistent. Hij wijkt niet af van de feiten.
Maar feiten zijn niet waar jij naar op zoek bent.
Jij zoekt contact. En contact maak je niet met argumenten.

Waarom dit zo verwarrend is voor de partner

Bij een klassieke vermijder weet je wat je hebt. Hij zwijgt. Hij trekt zich terug. Hij verdwijnt in zijn werk of zijn telefoon. Je kunt die muur zo duidelijk voelen dat je hem bijna kunt aanwijzen.
Bij de intellectuele vermijder zie je geen muur. Je ziet iemand die moeite doet. Die woorden gebruikt. Die betrokken lijkt.
Daarom brengt dit type vermijder zijn partner zo in de war.
Hij is open. Over zijn gedachten. Over zijn gevoelens.
En toch klopt er iets niet. Je mist verbinding terwijl hij recht tegenover je zit.
Deze partner zal zeggen dat de problemen in jullie relatie opgelost kunnen worden door een betere communicatie. Maar communicatie is niet wat er ontbreekt. Wat er ontbreekt is aanwezigheid. Echte, voelbare, kwetsbare aanwezigheid. Het verschil tussen praten over iets en er werkelijk even zijn voor de ander.

Wat er onder de analyse zit

Intellectualiseren is geen slechte eigenschap. Het is een overlevingsstrategie.
Iemand die vroeg heeft geleerd dat emoties niet wenselijk zijn — dat huilen niet helpt, dat kwetsbaarheid zwak is, dat je beter sterk kunt zijn dan zacht — die leert zichzelf te beschermen via het hoofd.
Het hoofd is veilig. Het hoofd kan redeneren, verklaren, structureren. Het hoofd maakt van chaos een begrijpelijk verhaal. En begrijpelijke verhalen zijn minder verwarrend en beangstigend dan rauw gevoel.
Dus gaat hij naar zijn hoofd. Elke keer weer. Niet om jou buiten te sluiten, maar omdat hij zichzelf buitensluit.
Hij lijkt erg in contact te zijn met zijn gevoel, maar dit is maar tot op zekere hoogte. Bij zijn onderliggende kernovertuigingen komt hij niet gauw. Die toegang is ergens afgesloten geraakt. Bij het hoofd, de ratio, daar staat de deur altijd open.
Hij is niet oppervlakkig. Hij is niet koud. Er zit van alles in hem. Maar hij weet niet hoe hij er bij moet. En dus praat hij over de inhoud, over het onderwerp, in plaats van in te gaan op de onderliggende emotionele behoeften die zijn partner misschien heeft.

Het verschil tussen hoofd en hart

Er is een simpele manier om te voelen of een gesprek echt contact maakt of niet.
Na een gesprek over iets moeilijks; voel jij je gezien? Voel jij je minder alleen? Is er iets verzacht tussen jullie?
Of voel je je alsof je net een presentatie hebt bijgewoond?
Echte verbinding heeft een lichamelijk effect. Je adem wordt iets rustiger. Je schouders zakken. Er is ontspanning, ook al was het gesprek zwaar. Omdat je niet meer alleen bent met wat je draagt.
Als je dat nooit voelt na een gesprek met je partner; als je het gesprek altijd een beetje leeg of een beetje geïrriteerd afsluit, ook als hij alles technisch gezien prima heeft verwoord, dan is dat een signaal.
Een signaal dat er geen verbinding is op gevoelsniveau.

Wat dit vermijdende gedrag doet met jou

Je twijfelt regelmatig aan jezelf. Je krijgt, direct of indirect, de boodschap dat je te veeleisend, te moeilijk, te gevoelig bent. Nooit tevreden.
Je wordt moe. Hondsmoe. Want praten met deze partner kost bakken energie. En als al dat praten nou nog iets op zou leveren… Maar dat is niet zo. Geen warmte, geen echte nabijheid. En dan raakt je reservetank een keer leeg.
Wat apart is, dat je op een gegeven moment ook steeds meer in je hoofd gaat zitten. Je past je gewoon aan. Je gaat ook analyseren, rationaliseren, verklaren. Want dat is de taal die hij spreekt. En misschien, als jij die taal beter leert spreken, wordt het beter.
Dat werkt niet. Dan ga je elkaar alleen maar af zitten troeven op het rationele niveau.
Wat er nodig is, is stoppen met praten over de inhoud en met elkaar onderzoeken:
Wat zit er onder?

Gaat het echt over het feit dat ik de verkeerde kaas mee heb genomen uit de supermarkt of voel je je niet gehoord?
Is het onderwerp echt dat ik vergeten ben de bak buiten te zetten gisteren of voel je alleen staan in deze relatie?
Over welk onderwerp gaat het echt? Is ons probleem op dit moment een praktisch probleem of een emotioneel probleem?

Kan de vermijdende partner, de rationele communicator veranderen?

Ja. Maar het vraagt iets van hem wat behoorlijk lastig is.
Niet meer per se de controle willen hebben. Stoppen met aannames doen. Ophouden met gevoelens weg te wuiven en zich op feiten berusten.
Voor iemand die zijn hele leven zijn veiligheid heeft gevonden in het hoofd, is dat enorm bedreigend. Het hoofd loslaten voelt als controle verliezen. En controle verliezen voelt als gevaar.
Goede therapie kan hier het verschil maken. Geen therapie waarbij je alleen maar praat over je gevoel, want dat doet hij al. Tot op zekere hoogte. Maar therapie waarbij hij leert bij zijn gevoel te zijn. Te zitten met ongemak zonder het weg te redeneren. Te merken wat er in je lijf gebeurt als je moet luisteren in plaats van communiceren.
Dat is anders dan hij gewend is. En het is ook werk dat hij zelf moet willen doen. Niet omdat jij het zo nodig vindt, maar omdat hij zelf ook wil groeien als mens.

En wat kun jij doen als je partner dit type vermijder is?

Ten eerste: stop met jezelf kleiner te maken en jezelf te bekritiseren.
Jouw behoefte aan echte verbinding is niet te veel. Het is menselijk. Het is wat ieder van ons nodig heeft.
Ten tweede: benoem wat je mist, zonder jezelf met feiten te onderbouwen. Je mag gevoelens hebben. Als hij ze niet logisch vindt, heeft hij waarschijnlijk nog niet helemaal doorgevraagd naar jouw beleving of heb jij het nog niet helemaal kunnen uitleggen zoals jij dat nodig hebt.
Ten derde: stel hem vragen die het hoofd omzeilen.
Niet: wat denk jij dat het probleem is?
Maar: wat merk jij bij jezelf als ik dit zeg? wat gebeurt er bij jou als ik tegen jou praat over mijn gevoelens en jij me niet begrijpt? Wat vind je het ergste aan dat ik jou niet begrijp?

Een vermijder die praat is nog steeds een vermijder.

Woorden kunnen een brug zijn. Maar ze kunnen ook een schild zijn. En het verschil zit niet in hoeveel er gezegd wordt, maar in wat er gevoeld wordt als het gesprek voorbij is.
In een fijne relatie praat je over feiten, maar ook over gevoelens. Er is een balans tussen inzicht hebben in het probleem en aanwezig zijn bij elkaar.

Meer ‘vermijdende’ onderwerpen:

Veilig, angstig of vermijdend gehecht

Combinaties van hechtingsstijlen in relaties

Emotioneel onbeschikbaar maakt eenzaam

Emotionele beschikbaarheid: hoe ziet dat er uit?