Word je in deze relatie getriggerd of sta je continu in overlevingsstand?
Er is een groot verschil tussen af en toe getriggerd raken in je relatie en de hele dag, elke dag, met je zenuwstelsel op scherp staan. Het eerste hoort bij liefde. Het tweede hoort bij overleven.
En heel veel vrouwen weten dat verschil niet meer.

Ze blijven aan zichzelf werken, lezen het volgende boek, doen de volgende cursus, gaan naar de volgende therapeut. Ze denken: als ik het maar beter doe, als ik mezelf beter begrijp, als ik mijn trigger maar oplos, dan komt het wel goed. Maar ze stellen zichzelf nooit de vraag die er werkelijk toe doet: ben ik hier aan het groeien of aan het overleven?
In deze blog leg ik je het verschil uit, want zolang je dat verschil niet kunt maken, blijf je hangen in een relatie waar je zenuwstelsel allang heeft besloten dat het niet veilig is. Terwijl je hechtingsstijl je blijft vertellen dat je moet blijven.

Heb ik een ongezonde relatie?

Dat vraag je jezelf wellicht vaak af.
Een trigger is een moment. Overleven is een toestand.
Een trigger is iets wat gebeurt op een moment. Je partner zegt iets, doet iets, kijkt op een bepaalde manier, en in jou schiet er iets aan. Iets ouds. Iets pijnlijks. Een wond uit vroeger die wordt aangeraakt.

Dat is normaal. Dat hoort bij intieme relaties. Sterker nog, dat is precies waarom relaties zo’n krachtige plek zijn voor groei. Je partner is een spiegel. Hij of zij raakt aan wat in jou nog heling nodig heeft.

Maar overleven is iets anders. Overleven is geen momentopname.
Overleven is een toestand waar je zenuwstelsel in zit. Je staat de hele tijd op scherp. Ook als er niks gebeurt, ben je waakzaam. Je leest de stemming in huis voordat je de woonkamer in loopt. Je voelt aan zijn ademhaling of het een goede of een slechte avond gaat worden. Nog voordat hij iets heeft gezegd ben je al aan het aanpassen. Je houdt rekening met dingen die nog niet zijn gebeurd.

Dat is geen trigger meer, maar een alarmstand. En een lichaam dat continu in alarmstand staat, raakt uitgeblust.
Het verschil is dit: een trigger gaat over jou; over iets in jou wat geheeld wil worden.
Een continue overlevingsstand gaat over de situatie; over een omgeving waarin je systeem geen rust meer vindt.
Het eerste kun je mee werken. Het tweede is een rode vlag.

Je hechtingsstijl en je zenuwstelsel zeggen tegengestelde dingen

Hier wordt het ingewikkeld. Want je hechting zegt: blijf! En je zenuwstelsel zegt: ga!
Hechting is iets anders dan liefde. Dat moet je echt goed snappen. Hechting is een diepe binding die ontstaat doordat je iemand kent, doordat je samen geschiedenis hebt, doordat je lichaam zijn lichaam herkent. Hechting kan ook ontstaan in onveilige relaties; soms juist sterker, omdat onvoorspelbaarheid een soort verslaving creëert. Je weet niet wanneer de warmte komt, dus elke keer dat ze komt, voelt het intens.
Als je gehecht bent, doet het pijn om los te laten. Ook als de relatie niet goed is. Soms juist méér als hij niet goed is.

Je zenuwstelsel werkt anders. Die liegt niet. Die registreert wat er werkelijk gebeurt. Die voelt of er veiligheid is of niet. Je hechting handelt vanuit trauma, angst en pijn. Je zenuwstelsel handelt vanuit informatie — het verzamelt al jouw ervaringen met deze persoon en geeft je een signaal.
En die twee systemen geven tegengestelde signalen.
Als je aan jezelf werkt leer je om allebei te horen. En te kiezen wat voor jou goed is.
Bijna altijd heeft je zenuwstelsel gelijk. Niet omdat hechting onbelangrijk is — die is heel belangrijk. Maar omdat hechting kan liegen, en je zenuwstelsel niet.

Hoe weet je of je jezelf verloren bent in je relatie?

Ben je je lichtheid kwijt? Je spontaniteit? Die versie van jou die lekker zorgeloos was?

Je creativiteit. Je humor. Het lichte in je. Dat deel van jou dat ooit zomaar kon lachen om iets onnozels. Zin had om dingen uit te proberen. ’s Ochtends wakker worden met een idee.
Als dat weg is, of bijna weg, dan is dat informatie. Een lichaam in overlevingsstand kan niet creatief zijn. Een zenuwstelsel dat continu op scherp staat kan niet spelen. Speelsheid en creativiteit ontstaan in veiligheid. Punt.
Dus als je dat deel van jezelf bent kwijtgeraakt, vraag jezelf eerlijk af: wanneer is dat gebeurd? En wat gebeurde er toen?

Vertrouw op de mensen die echt van je houden

Kijk niet alleen naar jezelf — kijk ook om je heen.
Want vrouwen die in overleving zitten, hebben vaak één blinde vlek: ze kijken alleen nog naar zichzelf. Wat doe ik fout? Wat moet ik beter doen? Hoe kan ik mezelf veranderen?
Maar de mensen om je heen zien iets wat jij misschien niet meer kunt zien.

Hoe kijken anderen tegenwoordig naar jou? Vinden ze je harder geworden? Moe? Stiller? Meer dichtgeklapt? Ben je veranderd, en niet ten goede?
Vraag het aan je zus. Aan je moeder. Aan je beste vriendin. De mensen die echt van je houden en het beste met je voor hebben. Niet de mensen die alleen oppervlakkig contact met je hebben. Want de mensen die jou kennen van vroeger, die zien het soms eerder dan jij. Zij hebben een referentiepunt. Zij weten nog wie je was voor deze relatie.
En als zij iets zien wat jij ook stiekem voelt maar niet onder ogen wilt komen — dan is dat geen toeval. Dan is dat informatie.

Waar kun je oefenen met veilig voelen?

Je kunt veiligheid ook buiten een relatie voelen.
Soms is dit het lastigste. Want als je bent opgegroeid in onveiligheid, dan weet je niet hoe een veilige relatie voelt. Je hebt geen referentiepunt. Je denkt misschien: misschien is dit gewoon hoe relaties zijn. Misschien stel ik het me te rooskleurig voor.
Maar je hoeft niet eerst een veilige relatie te hebben gehad om te weten wat veiligheid is. Je kunt het ook ergens anders voelen.

Bij een fijne therapeut die echt naar je luistert. Bij een vriendin die je belt en bij wie je gewoon jezelf kunt zijn. Met je kat op schoot in de avond. In het bos, op een lange wandeling, alleen. Op het strand in de winter, als er niemand is.
Eén keer is genoeg. Als je het één keer hebt gevoeld — dat zachte, dat ademruimte hebben, dat niet op scherp hoeven staan — dan weet je dat dat deel in jou bestaat. Dan weet je waar je naar terug kunt.
En vanaf dat moment kun je de waarheid niet meer ontkennen. Want je weet hoe het voelt.

Het verschil tussen groeien en overleven in je relatie

Niet iedere relatie waarin je getriggerd wordt, is een slechte relatie. Verre van. Een partner die je triggert kan precies de partner zijn waar je het meeste bij groeit. Schaduwwerk gebeurt ten slotte niet in je eentje op een meditatiekussentje. Schaduwwerk gebeurt aan de keukentafel, in de slaapkamer, midden in de ruzie.
Maar er is een verschil tussen een partner die jou een spiegel voorhoudt waar je in kunt kijken, en een partner die je zenuwstelsel continu aanwakkert.
Het eerste is een uitnodiging tot groei. Het tweede is een omgeving die je opvreet van binnen.

Stel jezelf deze vraag: hoe lang is het geleden dat je écht zachtheid voelde in deze relatie? Niet in een opwelling, niet een keer een goede avond, maar echt zachtheid, ademruimte, rust in je lichaam.
En als je ’s ochtends wakker wordt naast je partner, wat voel je dan als eerste? Alertheid? Of rust?
Je lichaam liegt niet.

Een schrijfoefening om eerlijk te zijn over waar je staat in je relatie

Voor je verder leest of een filmpje gaat kijken, pak even een notitieboekje. Want nog meer denken kan je in cirkeltjes laten ronddraaien, maar schrijven dwingt je tot eerlijkheid.
Beantwoord deze vragen voor jezelf:
Word ik in deze relatie meer mezelf of juist minder?
Voel ik me lichter of zwaarder (mentaal) dan vijf jaar geleden?
Wanneer voelde ik voor het laatst mijn speelse, zachte kant?
Wat zien de mensen die echt van me houden aan mij wat ik zelf misschien niet meer wil of kan zien?
Ben ik in deze relatie aan het groeien — of aan het overleven?
Schrijf op wat er komt. Zonder oordeel. Zonder meteen te willen weten wat je ermee gaat doen. Gewoon: wat voelt waar?

Investeren in je relatie is iets anders dan jezelf opofferen voor je relatie

Ja, een relatie kost werk. Ja, je moet investeren. Inderdaad, je moet door moeilijke gesprekken heen, je moet eigen patronen onder ogen komen, je moet je best doen voor verbinding.
Maar er is een verschil tussen investeren en opofferen.
Investeren doe je vanuit overvloed. Vanuit het besef: deze relatie geeft mij iets, en ik wil daar moeite voor doen. Opofferen doe je vanuit angst. Vanuit het idee: er is geen andere optie, dus ik moet doorbijten. Vanuit de overtuiging dat liefde lijden is.
Investeren maakt je groter. Opofferen maakt je kleiner.
En als je zenuwstelsel continu signaleert dat het niet veilig is, dan ben je niet aan het investeren. Dan ben je aan het opofferen. Dan ben je jezelf aan het uithollen in de hoop dat het op een dag goed wordt.

Geen oordeel over je partner. Wel informatie over jezelf.

Tot slot, want dit moet ik er nog bij zeggen: dit gaat niet over je partner veroordelen. Je partner is wie hij is. Je partner doet wat hij doet. Misschien is hij een fijne man die gewoon niet bij jou past. Draagt hij zelf veel pijn mee. Misschien is hij iemand die jou bewust kwetst. Maar dat is een heel ander gesprek.

Dit gaat niet over hem. Dit gaat over jou.
Wat doet zijn aanwezigheid met jouw zenuwstelsel? Wat doet deze relatie met wie jij bent in de wereld? Word jij meer jezelf, of minder?
Dat is informatie, en die informatie heb je nodig om eerlijk te zijn over waar je staat.
Want zolang je het verschil niet maakt tussen een trigger en een rode vlag, tussen groeien en overleven, tussen hechting en liefde, blijf je hangen in iets wat je leven op een manier vormt die je nooit voor jezelf zou hebben gekozen.

Meer interessante blogs:

Wat deze 10 partners je kunnen leren

Wat is breadcrumbing?

Wat mannen en vrouwen echt verlangen in een relatie

De angstige hechtingsstijl