Van kleins af aan groei je op met kritiek. Op school werd de rode pen gebruikt om aan te wijzen wat er niet klopte aan je opdrachtje. Op je werk krijg je het meestal te horen als je het niet goed doet versus wat je wel goed doet. In marketing voor producten en diensten draait het regelmatig om: “Dit doe je verkeerd, en zo moet het wél.” “Je bent te dik, niet mooi genoeg, het gaat slecht met je, je gezondheid laat te wensen over.” We zijn het gewend, fouten adresseren. Zo leren we.
Kritiek in je relatie, hoe werkt dat?
Hoe gaat dat in je relatie? Wijs je je partner ook vaker op de dingen die niet goed gaan? Je hebt al gemerkt dat dit niet landt als hulp of opbouwende feedback. Het landt als een aanval. Hoe goed bedoeld ook.
Wat op andere plekken prima werkt, werkt niet in je relatie.
Stel je voor: je stuurt een mailing de deur uit, en iemand mailt terug met precies wat er beter kan. Vervelend misschien, maar je leest het, je knikt, je verwerkt het. Zo hoort het.
Zeg nu tegen je partner: “Je doet dit niet goed.” Zelfde zin, totaal ander effect. Niet omdat je partner zwakker is dan een klant of een collega, maar omdat de context anders is. Bij werk gaat het over een taak. Thuis wordt het al gauw opgevat over wie je bent. En dat verschil maakt alles uit.
Wees eerlijk: wie gaat er nou goed op kritiek? Ik ken bijna niemand die dat kan. Ik ben me er bewust van, terwijl ik dit schrijf, dat ik ook best vaak in blogs vertel hoe en waarom mensen het niet goed doen in relaties. Nu kun je het van mij wellicht nog wel hebben omdat mijn mening jou worst zal wezen, maar van je partner, dat is wel een ander verhaal.
Wat kritiek met je lijf doet
Als je partner zegt “je luistert nooit” of “je doet nooit iets in huis,” gebeurt er iets in je lijf nog voordat je nadenkt. Je systeem zegt: “gevaar!”
Niet fysiek gevaar, maar het gevaar van afwijzing. Van er niet meer bij horen. Van tekortschieten.
Op dat moment schiet je in de verdediging, je bevriest, of je haakt af. Niet omdat je dat bewust besluit, maar omdat je brein dit razendsnel voor je besluit: “dit voelt onveilig, en onveilig vraagt om bescherming.”
Logisch nadenken, luisteren, ruimte maken voor de ander — dat lukt pas als dat gevoel van dreiging weg is. En kritiek, hoe terecht ook, triggert precies dat gevoel van dreiging.
Dit is de reden waarom je gelijk kunt hebben en toch niets bereikt bij je partner. Je kunt volledig correct zijn in wat je zegt, en toch merken dat het niets verandert. Sterker nog, dat het de afstand tussen jullie alleen maar groter maakt.
De valkuil: gelijk hebben versus gehoord worden
Hier gaat veel mis. We verwarren “gelijk hebben” met “iets bereiken.” Als jij vindt dat hij te weinig doet in het huishouden, en je zegt dat recht voor z’n raap, dan heb je misschien gelijk. Maar gelijk hebben zorgt niet automatisch voor verandering. Het zorgt vaak juist voor een muur.
Als hij vindt dat je overdreven emotioneel reageert en met feiten komt om jouw gevoelens weg te wuiven (“zie je, je hoeft je helemaal niet zo te voelen”) dan heeft hij misschien wel gelijk, dat zijn feiten kloppen. Maar met dat hij het conflict wint, verliest hij de verbinding.
Het is de manier waarop je het brengt. Het is niet handig om je partner terecht te wijzen en te zeggen wat hij/zij fout doet, maar vertel vanuit wat het met jou doet. Het verschil tussen “je helpt me nooit” en “als je mij niet helpt voel ik me niet belangrijk voor jou”. De eerste zin wijst hem aan als schuldige. De tweede zin nodigt hem uit om jou te begrijpen.
Dit vraagt iets van jou: kwetsbaarheid in plaats van gelijk halen. En dat is confronterend, want gelijk hebben voelt veilig. Kwetsbaar zijn voelt eng. Maar alleen het tweede brengt je daadwerkelijk dichter bij elkaar.
Hoe incasseer je kritiek?
Als jij degene bent die de kritiek ontvangt: het helpt om te beseffen dat je partner vaak niet uit is op het afbreken van jou als mens, maar worstelt met hoe ie iets moeilijks bespreekbaar maakt. Dat maakt het niet minder pijnlijk, maar het kan je helpen om niet meteen in de aanval of de bevriezing te schieten. Vraag jezelf af: wat probeert diegene me eigenlijk te vertellen, onder de scherpe woorden?
Dat is geen vrijbrief voor je partner om alles hard en kwetsend te zeggen. Frustraties mogen er zijn, maar schreeuwen, sarcasme en harde woorden zijn respectloos en nergens voor nodig. Het helpt om te onthouden dat een botte zin vaak een onhandige poging is om iets te uiten wat pijn doet, niet een aanval die bedoeld is om jou kapot te maken.
Van fouten aanwijzen naar samen zoeken naar verbinding
De relaties die wél standhouden, zijn niet de relaties zonder wrijving. Het zijn de relaties waarin beide partners hebben geleerd om anders te praten over wat er misgaat. Niet door fouten weg te poetsen of maar te blijven zwijgen uit angst voor ruzie. Maar door te leren spreken vanuit jezelf, in plaats van vanuit het aanwijzen van de ander. En om de mening en emoties van de ander te incasseren zonder meteen uit je stekker te gaan.
Dat is een vaardigheid, geen talent. Je kunt het leren, net zoals je hebt geleerd om feedback te geven en krijgen op je werk. Thuis werkt de rode pen niet. Thuis werkt eerlijkheid over wat het met jou doet, gecombineerd met nieuwsgierigheid naar wat het met de ander doet.
Hulp bij het anders leren praten
In mijn praktijk help ik mensen en stellen om deze omslag te maken. Van fouten aanwijzen naar elkaar echt zien. Van gelijk willen hebben naar gehoord willen worden. Het is niet makkelijk, en het gaat niet vanzelf — juist omdat we allemaal zijn opgevoed met de rode pen in de hand. Maar het is te leren. Vanaf vandaag kun je het al anders gaan doen als je wilt. Neem jezelf voor om niet meer reactief te zijn, het reageren om het reageren. Als je partner kritiek heeft, laat het binnenkomen. Je gaat er niet dood aan. Zit maar even in het ongemak van de kritiek en voel maar hoe oneerlijk en onrechtvaardig het is. Dat gevoel gaat vanzelf over. En als jouw partner de ruimte heeft gekregen om echt even te ventileren en alle emoties in context te vertellen, he, misschien begrijp je je partner dan ook nog!
Meer over een respectvolle communicatie:
De vermijder in vermomming van de communicator
Videomasterclass ‘Kraak de Relatiecode’. Eindelijk effectief communiceren.