Nadat we het verleden hebben bekeken, geanalyseerd en besproken, zeggen mensen vaak: “Ik vind het zo’n zwaktebod om elke keer dat verleden erbij te halen. Soms ben ik gewoon geïrriteerd in het hier en nu. Het is te makkelijk om elke keer maar te zeggen dat het uit mijn jeugd komt. Ik kan toch ook boos worden om iets dat nu gebeurt?”
Ik ben het daar volledig mee eens. Je kunt ook in het hier en nu geraakt worden, zonder dat je verleden daar iets mee te maken heeft. Dat gebeurt bijvoorbeeld als iemand over je grenzen gaat of jouw normen en waarden niet respecteert. Maar een emotioneel stabiel persoon zou hierdoor niet in alle staten raken. Die zou zeggen: “wat je nu zegt, is voor mij niet acceptabel. Als je deze toon blijft kiezen, kies ik ervoor om dit gesprek niet langer voort te zetten. Wat jij gedaan hebt is voor mij niet leuk en ik wil met je bespreken waarom. Als jij ervoor kiest om dit gedrag te herhalen, heb ik de keuze om mezelf uit deze situatie te halen.”
Misschien is het handig dat ik het concreet maak met wat voorbeelden van mezelf.
Mijn man, Erik, was vroeger heel vaak te laat. Ik zou bijna zeggen altijd, maar niets is altijd. Hij was bijna altijd later thuis dan hij had gezegd. Ik stond dan in de pannen te roeren om zijn eten maar warm te houden. Hij presteerde het regelmatig om pas om 22.00 ’s avonds binnen te komen lopen van zijn werk. En als we ergens om 15.00 moesten zijn en het was een kwartier rijden, zaten we om 15.00 in de auto. Als hij mij op kwam halen kwam hij ook standaard te laat en zat ik op hete kolen omdat ik wist dat we weer te laat ergens aan zouden komen.
Een verjaardag, een feestje, een afspraak bij vrienden thuis of in een restaurant, mensen wisten het al: Erik en Sigrid zijn altijd een half uur te laat.
Ik ben zelf iemand die liever ergens een half uur te vroeg is dan vijf minuten te laat, dus deze manier van met andermans tijd omgaan vind ik respectloos. Vanuit mijn perspectief zeg je hiermee tegen de ander: “Mijn tijd is belangrijker dan jouw tijd. Jij wacht wel, terwijl ik lekker mijn ding doe.”
De switch in mijn hoofd moest om.
Ik snap wel dat het vanuit zijn perspectief niet zo werkte. Het was niet zo dat deze gedachte bij hem erachter zat. Hij deed er makkelijk over: “Het komt echt niet op een paar minuten aan, we zijn er zo.” En hij kon er ook nooit iets aan doen, want de brug stond open, een collega hield hem aan de praat, er belde net iemand toen hij op het punt stond weg te gaan, enz.
Heel lang heb ik dit geaccepteerd, omdat ik niet wist wat ik anders moest. Ik kon hem niet dwingen op tijd te komen, hoe boos ik ook werd. Ik vond het niet leuk dat hij mijn normen en waarden niet respecteerde. Ik kwam steeds te laat door hem.
Totdat ik er klaar mee was en een switch omzette in mijn hoofd. Vanaf dat moment zou ik niet meer passief gaan zitten wachten. Ik stopte met in die pannen te roeren. Ik ging met de kinderen gewoon eten en zette zijn bord in de magnetron. Niet meer bellen van: “waar blijf je?” Ik ging door met mijn eigen planning en wachtte niet meer op hem. Ik kan je vertellen, dit loslaten was al heerlijk.
Maar toen, hoe kon ik dat eeuwige te laat komen veranderen, op afspraken waar we allebei naar toe moesten?
Mijn eerste tactiek was tegen hem zeggen dat we er om 14.30 moesten zijn als de afspraak om 15.00 was. Met dat half uur speling waren we vaker op tijd en zelfs nog iets eerder. (Helaas kreeg hij op een gegeven moment natuurlijk door dat ik, en onze vrienden dit deden.)
De tweede tactiek was effectiever dan ik van tevoren had kunnen bedenken. Ik zat weer eens met mijn jas aan en tas op schoot te wachten tot hij aan kwam rijden. Op het moment dat ik hem de straat in zag rijden, nog voordat hij de hoek om kwam naar ons huis, stapte ik snel de deur uit en deed ik mijn auto open, alsof ik op het punt stond weg te rijden. Hij zag me en vroeg verbaasd: “ging je zonder mij?”
“Ja”, zei ik. “Ik had toch gezegd dat ik voortaan op tijd wil zijn? Als dat betekent dat ik zelf moet rijden, dan is dat maar zo. Als we apart gaan, kun jij komen wanneer je wilt.”
Vanaf dat moment veranderde er echt iets. Ik denk dat hij inzag dat ik in staat was zonder hem weg te gaan en me niet meer afhankelijk van hem opstelde.
Het is nu zelfs zo dat hij meestal keurig op tijd is en dat ik soms net te laat klaar ben, haha.
Wat het belangrijkste van dit verhaal is:
Ik bepaalde weer zelf hoe ik het wilde, zonder hem te dwingen het op mijn manier te doen. Zonder boosheid, zonder drang om hem te veranderen. Hij mocht doen wat hij wilde, maar ik had ook een keuze hierin.
Je merkt al dat er weinig lading op emoties ligt in dit voorbeeld. Zo gaat dit meestal met irritaties in het hier en nu. Er kan boosheid zijn, verdriet, frustratie, maar je kunt vaak nog wel rationeel blijven nadenken.
Wanneer je echter zeer heftig reageert, niet helemaal in verhouding tot wat er gebeurt, dan is de kans groot dat je te maken hebt met een echo uit het verleden. Dit gebeurt als je geraakt wordt in een gevoel dat je kent van vroeger. Je partner geeft je het gevoel dat je niet goed genoeg bent, niet belangrijk, je mag niet jezelf zijn, je bent het niet waard om rekening mee te houden, je doet het nooit goed.
Om triggers van irritaties uit het hier en nu te onderscheiden zijn er drie graadmeters.
- Is dit een bekend gevoel (wees eerlijk)?
- Is je emotionele reactie nogal heftig ten opzichte van de gebeurtenis?
- Gebruik je woorden als ‘nooit’ en ‘altijd’? Bijvoorbeeld: “Jij doet altijd zo denigrerend! Je luistert nooit!”
Als je deze vragen met ‘ja’ beantwoordt, dan heb je waarschijnlijk je trigger te pakken, je echo uit het verleden, oftewel je oude wond.
De aanpak is niet veel anders dan bij irritaties in het hier en nu. Je kunt benoemen wat het met je doet, zonder jezelf mee te laten slepen door je emoties. Maar mensen vinden dit veel moeilijker omdat de pijn onoverkomelijk voelt. Ze kunnen bijna niet NIET reageren. Ze moeten zichzelf verdedigen, voor zichzelf opkomen, zichzelf beschermen.
Misschien herken jij dat ook wel. Je wilt nooit meer dat gevoel voelen. Het gevoel van niet goed genoeg zijn, niet belangrijk, niet jezelf mogen zijn. Dat is vreselijk. Dat brengt je, soms onbewust, terug naar toen je jong was. En als je partner goed op je trigger drukt, voelt het alsof je weer die zesjarige bent die toen zo’n pijn had. Logisch dat jouw volwassen ‘ik’ het op wil nemen voor die zesjarige.
De meest onderschatte, maar meest waardevolle vaardigheid die je jezelf kunt aanleren is het reguleren van je eigen emoties. Je niet laten leiden door dat deel in jou dat vol in de verdediging schiet, maar kunnen voelen: ‘he, dit raakt iets in mij’ en er vervolgens niets mee doen, behalve dan de emotie te doorvoelen en hem los te laten. Het is namelijk niet de verantwoordelijkheid van je partner om deze emotie te fiksen en jij kunt het verleden niet meer terugdraaien. De pijn is gebeurd toen, het kan niet meer ongedaan gemaakt worden en je kunt het niet meer goedmaken.
Het verleden is dood en begraven.
Als je als volwassene je nog steeds laat leiden door pijnpunten uit het verleden zul je nooit een gezonde relatie in het hier en nu kunnen ervaren. Je zult steeds door het filter van geleden pijn kijken en je partner als onderdeel van die pijn zien.
Je ego zal willen teruggrijpen naar wat geweest is, zal willen blijven hangen in de pijn en zal dit projecteren op je partner. Hij of zij kan het nooit goed doen omdat het gekwetste kind in jou op een missie is: bevestiging zoeken van het verhaal ‘ik ben niet goed genoeg, niet belangrijk, etc.’
Ik trek altijd deze vergelijking: stel dat ik jou er het komende uur op uit stuur om alle rode auto’s op straat te tellen. Als je terugkomt vraag ik je: “hoeveel blauwe auto’s heb je gezien?” Je zult zeggen: “die heb ik niet gezien, ik moest alleen op de rode auto’s letten.”
Precies.
Je hebt gezien wat je wilde zien en de rest niet. Zo werkt je brein. Het ziet wat het wil zien of maakt een verhaal om het kloppend te maken met wat je diep van binnen gelooft of bang bent dat waar is.
Je verleden hoeft geen rol meer te spelen in het hier en nu, tenzij jij het verleden zelf blijft voeden en blijft reageren vanuit die oude wond.
Stel je voor dat je dit niet meer hoeft te doen. Dat je open en oprecht kunt reageren vanuit het vertrouwen dat je partner het beste met je voorheeft. Dat je partner er niet op uit is om je te kwetsen. Het besef dat niemand je kan kwetsen zonder jouw toestemming. Jij bepaalt namelijk zelf of je goed genoeg bent, belangrijk genoeg bent en je jezelf mag zijn. Bedenk maar: als jij echt, écht overtuigd bent dat jij oké bent zoals je bent, dan zou je niet uit je dak hoeven te gaan. Het zou hetzelfde zijn als je partner zou zeggen dat je blauw haar hebt. Je weet dat dat niet waar is (tenzij je blauw haar hebt), dus je denkt: ‘huh? Ik heb helemaal geen blauw haar… nou ja, laat maar.’
Zo is het met je verleden ook. Je hebt misschien ooit het verhaal gecreëerd dat je niet belangrijk bent en niet goed genoeg omdat je ouders je soms dit gevoel gaven. Als kind heb je geen reden om eraan te twijfelen dat dit niet klopt, dus betrek je het op jezelf. Maar nu ben je volwassen en weet je diep van binnen, hoe laag je zelfbeeld ook soms is, dat jij goed bent zoals je bent. Daarom kom je ook in opstand tijdens een conflict, snap je?
Maar doe het dan goed en laat die verhalen dan ook helemaal los.
Als je echt vindt dat je oké bent, gedraag je dan ook zo. Hap niet, verdedig niet, sluit jezelf niet af, pak je partner niet terug, niets van dat alles. Voel wat er te voelen valt en laat het los omdat het niet de moeite waard is om aan die vervelende gevoelens vast te houden. Ga door met je leven en genereer positievere gedachten, want die creëren positievere emoties.
Dit lukt je niet van de ene op de andere dag. Het vergt training. Elke dag meer loslaten, minder reactief zijn. Wanneer je geen slachtoffer meer bent van je eigen verleden en je reacties als gevolg daarvan, zul je je vrij voelen en geen behoefte meer hebben om jezelf te beschermen of te verdedigen.
Meer blogs over triggers:
Alsof ie op een landmijn gaat staan…BOEM!